Thanh Hóa nổi tiếng với hơn 155 làng nghề truyền thống lâu đời, đặc trưng là các nghề đúc đồng Trà Đông, dệt chiếu cói Nga Sơn, nón lá Trường Giang, bánh gai Tứ Trụ, mây tre đan Hoằng Thịnh và làm hương Đông Khê. Các làng nghề tập trung chủ yếu vào thủ công mỹ nghệ, chế biến thực phẩm, góp phần lưu giữ văn hóa xứ Thanh.
Dưới đây là một số làng nghề truyền thống nổi bật tại Thanh Hóa:
Làng làm nem, giò, chả Đông Hương
Đây là làng nghề truyền thống lâu đời và là niềm tự hào của người dân xứ Thanh. Áp dụng công thức bí truyền kết hợp với các nguyên liệu chất lượng được chọn lọc kỹ càng tạo nên những chiếc nem,giò,chả thơm ngon.
Hiện nay,nem,giò,chả Đông Hương đã được bày bán quanh Thanh Hoá cùng với các tỉnh thành lân cận. Đặc biệt,vào dịp lễ,Tết có rất nhiều đơn hàng của thực khách gần xa đặt để biếu người thân,bạn bè. Với mùi thơm,béo đặc trưng được tạo nên từ những bàn tay khéo léo có thể sẽ làm bạn si mê.
Làng nghề dệt chiếu Nga Sơn
Nga Sơn là một huyện sát biển, cách thành phố Thanh Hoá 40km về hướng Đông Bắc. Với hơn 150 năm tôn tại và trải qua nhiều khó khăn, giờ đây người dân làng Nga Sơn đã khá thành thạo trong việc dệt chiếu cói cũng như tạo ra các sản phẩm ấn tượng từ chiếu dựa vào sự sáng tạo và tinh thần ham học hỏi.
Mỗi một sản phẩm được làm từ chiếu Nga Sơn đều có độ dai, bền và đẹp riêng biệt. Bạn có dịp ghé đến vùng đất này có thể tập tành dệt chiếu hoặc làm thủ công các sản phẩm từ chiếu. Con người Nga Sơn thân thiện, nhiệt tình sẽ giúp bạn có những trải nghiệm khó quên nhất.
Làng nghề nạo ngao Sầm Sơn
Nổi tiếng là một bãi biển đẹp tại Thanh Hoá, bãi biển Sầm Sơn còn được thiên nhiên ban tặng cho đa dạng các loại hải sản. Đặc biệt phải kể đến ngao biển, đây cũng là nghề chính của làng này và vẫn được duy trì cho đến ngày nay.
Cứ hừng đông, bà con làng Sầm Sơn lại di chuyển đến bãi biển để bắt đầu nạo ngao đem về bán. Vật dụng để nạo đơn giản chi là sào tre hình chữ Y cùng thao tác thành thạo giúp nghề đánh bắt thủ công này trở nên phát triển hơn.
Làng nghề làm bánh gai Tứ Trụ
Làng nghề bánh gai Tứ Trụ thuộc làng Mía tại huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa nổi tiếng với hương vị bánh thơm ngon, đậm chất dân dã. Những chiếc bánh nhỏ nhắn được bọc trong lá chuối nhìn thì khá đơn giản nhưng khi thưởng thức sẽ làm bao người mê mẫn.
Người làm bánh chủ yếu là phụ nữ trong làng. Với bàn tay khéo léo cùng với sự kiên trì,tỉ mỉ mà bánh làm ra khá chất lượng được hầu hết người dân gần xa yêu thích. Nhờ nghề làm bánh gai này mà nhiều năm qua nhiều gia đình đã thoát nghèo, hàng trăm người nông dân đã có công việc ổn định.
Làng dệt nhiễu Hồng Đô
Từ thuở xa xưa thì tơ Hồng Đô đã trở khá nổi tiếng với loại tơ mềm, đẹp và bền được nhiều người dân ưa chuộng. Không chỉ được người trong tỉnh yêu thích, tơ Hồng Đô còn được tiêu thụ ra các nước trên thế giới.
Để tạo ra những sản phẩm từ tơ đẹp, đạt chất lượng, người dân cần trải qua nhiều công đoạn khép kín. Về với làng dệt nhiễu Hồng Đô, bạn sẽ được nhìn ngắm những cánh đồng dâu bạt ngàn, những âm thanh thoi dệt nhiễu lóc cóc. Đặc biệt, những tấm lụa được dệt tỉ mỉ cũng góp phần tạo nên điều đặc biệt cho vùng đất này.
Làng làm hương Đông Khê
Cuối tháng 5, khi chiêm vụ thu hoạch xong cũng là lúc người dân trong làng chuyển sang nghề làm hương truyền thống. Nổi tiếng nhất của làng chính là hương trầm có mùi thơm nhẹ, cháy lâu,giá cả phải chăng nên được nhiều người ưa chuộng.
Để tạo ra những nén hương như ý, những người dân trong làng Đông Khê cũng khá kỳ công từ khâu chọn nguyên liệu đến khâu sản xuất. Nghề làm hương Đông Khê truyền từ đời này sang đời khác mà vẫn giữ gìn được giá trị lâu dài,góp phần bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam.
Làng nghề chè lam Phủ Quảng
Làng nghề chè lam Phủ Quảng (hay Phủ Quảng Hóa xưa) xuất hiện từ thời Hồ Quý Ly lên ngôi vua (năm 1400). Với bí quyết riêng biệt, chè lam được làm từ mật mía lấy từ huyện Thạch Thành đã tạo nên vị ngọt đậm đà và sóng sánh khá độc đáo. Ăn chè lam Phủ Quảng bạn sẽ cảm nhận đầy đủ các vị ngọt của đường, béo và dẻo của nếp, bùi của lạc và cay nhẹ của gừng. Tất cả hòa quyện tạo nên một món chè lam ngon tuyệt mà bao người khi thưởng thức đều gật gù yêu thích.
Làng nghề mây tre đan Hoằng Thịnh
Tồn tại từ thời nhà Nguyễn, cuối thế kỷ XIX làng nghề mây tre đan Hoằng Thịnh đã tồn tại hơn 100 năm mà vẫn giữ được nét độc đáo và rất riêng. Người dân trong làng mỗi ngày đều luôn cải thiện và sáng tạo nghề truyền thống này.
Ban đầu, chỉ có vài gia đình trong làng làm nghề đan lát tạo nên các sản phẩm thông dụng như dần, sàng, rổ, rá… Nhưng với giá trị thẩm mỹ và kinh tế, giờ đây đã có hàng trăm hộ dân cùng chuyên tâm học nghề và tạo ra những sản phẩm sáng tạo như hoành phi, tranh phong cảnh, rèm cửa, chao đèn… Nó đã trở thành những món quà thú vị mà nhiều du khách khi ghé thăm đều muốn sở hữu.
Làng nghề đúc đồng Chè Đông
Làng nghề đúc đồng Chè Đông tồn tại từ thế kỷ XVII và đã từng được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Làng nổi tiếng với nhiều sản phẩm làm từ đồng khá tinh xảo như đồ thờ, lư hương, chiêng đồng, trống đồng, con giống…
Từ những bàn tay của những nghệ nhân tài hoa và yêu nghề thì sản phẩm làm từ đồng ngày càng đa dạng và phong phú hơn. Trải qua nhiều thăng trầm và biến cố, nghề đúc đồng tại Chè Đông vẫn duy trì được sự độc đáo mà không đâu có thể sánh bằng.
Làng nghề chạm khắc đá làng Nhồi
Theo Tuyển tập văn bia Thanh Hóa: Trên văn bia chùa Báo Ân, núi An Hoạch dựng năm 1100, cho biết: Lý Thường Kiệt là người đầu tiên mang nghề đục đá đến cho dân làng Nhồi – An Hoạch (khi chưa sáp nhập). Nội dung văn bia ghi rõ: “Ở phía Tây Nam huyện, có một quả núi lớn và cao tên là An Hoạch, là nơi sản xuất ra nhiều loại đá đẹp. Đá núi này là sản vật quý của Nhà nước. Sắc óng ánh như ngọc lam, chất biếc xanh như khói nhạt. Sau này đục đá làm khí cụ, ví như đẽo thành khánh, đánh lên thì tiếng kêu muôn dặm, dùng làm bia, văn chương thì còn bền mãi nghìn đời. Thế là Thái úy Lý công (tức Lý Thường Kiệt) sai một viên thị giả là Giáp thủ Vũ Thừa Thao đem người hương Cửu Chân dò tìm trong núi, chọn lấy đá tốt…”. Theo truyền văn nghề chạm khắc đá ra đời ngay khi phát hiện nguồn đá quý. Ban đầu chỉ có một số hộ đục đá, tạo vật dụng phục vụ đời sống hàng ngày, về sau số lượng ngày càng lớn hơn.
Làng nghề làm nón lá Trường Giang
Với những bàn tay khéo léo, sự tỉ mỉ, chau chuốt trong từng công đoạn, những người thợ ở làng nghề nón là Trường Giang, xã Trường Giang, huyện Nông Cống (Thanh Hóa) đã làm ra những chiếc nón lá mộc mạc, duyên dáng làm say lòng người.
Là một làng nghề truyền thống nổi tiếng của xứ Thanh, nón lá Trường Giang được làm từ nhiều nguyên liệu khác nhau nhưng tất cả những vật liệu để có thể làm ra nón lá đều phải nhập từ nơi khác.
Lá được lấy từ cây buông ở các tỉnh Bình Thuận, Đồng Nai…, còn vành tạo hình dáng lấy từ cây vàu, cây nứa trên các huyện miền núi Quan Sơn, Quan Hóa, Bá Thước. Thế nhưng, bằng niềm yêu nghề cũng như sự chăm chỉ của người dân, làng nghề đã tồn tại hàng trăm năm nay.
Làng nghề dệt thổ cẩm Cẩm Thủy
Nghề dệt thổ cẩm của người Mường ở xã Cẩm Thành, huyện Cẩm Thủy đã tồn tại hàng trăm năm tuổi. Nghề phát triển ở 8 thôn trên địa bàn xã. Trong đó nổi bật nhất là thôn Muốt, vì có đến 98% dân số là người Mường. Ông Bùi Văn Luyện, trưởng thôn Muốt chia sẻ, 100% các hộ dân trong thôn đều tham gia dệt thổ cẩm, vì nghề này đã góp phần cải thiện cuộc sống gia đình. Tuy nhiên nhiều năm trở lại đây, do sản phẩm làm ra khó tiêu thụ, nên các hộ không còn mặn mà với nghề nữa. Đặc biệt là trong tình hình phát triển hiện nay của các ngành nghề khác có lời hơn, họ sẵn sàng chuyển nghề để chăm lo cuộc sống gia đình ổn định hơn.
Làng nghề bánh đa nem Cầu Bố
Bánh đa nem Cầu Bố, ở phường Đông Vệ (TP Thanh Hóa) từ lâu được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết đến bởi độ dẻo, dai và mang mùi vị đặc trưng. Dù nổi tiếng là thế nhưng những người dân nơi đây không biết chính xác làng nghề có từ bao giờ, chỉ nhớ từ khi sinh ra đã thấy những người chị, người mẹ của mình làm nghề này. Có người bắt đầu tráng bánh khi mới lên 10 tuổi, có người chưa tròn 18 đã gắn bó với cối xay bột, bếp than cho tới khi tóc bạc.
Làng nghề mây tre đan Hoằng Thịnh
Làng nghề mây tre đan xã Hoằng Thịnh, Hoằng Hóa (Thanh Hoá) với hàng trăm năm lịch sử và phát triển không chỉ là điểm sáng của vùng quê mà còn là biểu tượng văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, nghề mây tre đan xã Hoằng Thịnh, huyện Hoằng Hóa-Thanh Hóa có từ thời nhà Nguyễn, khoảng cuối thế kỷ XIX. Những năm bao cấp, phần lớn các mặt hàng đan lát của xã xuất sang thị trường Đông Âu. Do đó, sản phẩm có đầu ra ổn định, bà con yên tâm sản xuất. Phong trào sản xuất hàng mây tre đan mỹ nghệ của xã phát triển rầm rộ.
Tổng hợp
