Chùa Cầu

Chùa Cầu là một cây cầu cổ trong khu phố cổ Hội An, thành phố Đà Nẵng, Việt Nam. Cầu còn có tên gọi Cầu Nhật Bản hay Lai Viễn Kiều.

Lịch sử

Chiếc cầu này được các thương nhân người Nhật Bản góp tiền xây dựng vào khoảng thế kỷ 17, nên đôi khi người ta còn gọi là cầu Nhật Bản. Theo truyền thuyết, ngôi chùa được coi như là một thanh kiếm đâm xuống lưng con quái vật Namazu, khiến nó không quẫy đuôi, gây ra những trận động đất. Sau đó, người ta dựng thêm phần chùa, nối liền vào lan can phía Bắc, nhô ra giữa cầu, từ đó người địa phương gọi là Chùa Cầu.

Năm 1653, ở sườn cầu phía bắc được dựng thêm phần chùa, làm cho mặt bằng công trình có hình chữ T; nên cây cầu được gọi là Chùa Cầu.

Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu thăm Hội An, đặt tên cho chiếc cầu là Lai Viễn Kiều, với ý nghĩa là “Cầu đón khách phương xa”.

Theo niên đại được ghi lại ở xà nóc và văn bia còn lại ở đầu cầu thì chiếc cầu đã được dựng lại vào năm 1817.

Chùa được trùng tu vào các năm 1817, 1865, 1915, 1986 và dần mất đi các yếu tố kiến trúc Nhật Bản, thay vào đó là kiến trúc mang đậm phong cách Việt, Trung.

Ngày 17 tháng 2 năm 1990, Chùa Cầu được cấp bằng Di tích Lịch sử – Văn hóa quốc gia.

Hiện nay, Chùa Cầu đang bị ảnh hưởng bởi tình trạng xâm thực do kênh nước thải ô nhiễm bên dưới cầu và có nguy cơ bị lún nghiêng.

Đại trùng tu 2022 – 2024

Từ năm 2022, trước tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, thành phố Hội An đã tiến hành một đợt đại trùng tu Chùa Cầu với quy mô lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Dự án được khởi công vào ngày 28 tháng 12 năm 2022, với tổng mức đầu tư hơn 20,2 tỷ đồng, trong đó ngân sách tỉnh Quảng Nam và thành phố Hội An cùng chia sẻ 50/50.

Các hạng mục được hạ giải hoàn toàn, bảo tồn tối đa các cấu kiện gốc còn lành lặn. Công tác tu bổ bao gồm gia cố móng, thay thế gỗ mục, sửa mái, phục dựng các chi tiết kiến trúc truyền thống, nâng cấp hệ thống chiếu sáng, chống mối mọt, và cải thiện nền móng nhằm ngăn lún nghiêng.

Công trình được thực hiện với sự tham gia tư vấn của nhiều chuyên gia bảo tồn trong nước và quốc tế, trong đó có Nhật Bản – quốc gia có mối liên hệ lịch sử đặc biệt với Chùa Cầu.

Ngày 3 tháng 8 năm 2024, Chùa Cầu chính thức khánh thành sau 19 tháng thi công và mở cửa đón khách tham quan.

Tuy nhiên, diện mạo mới của Chùa Cầu sau khi trùng tu đã gây nhiều ý kiến trái chiều. Một số du khách và người dân địa phương cho rằng màu sơn và bề ngoài quá “mới”, mất đi nét cổ kính đặc trưng. Chính quyền Hội An giải thích rằng các chất liệu sơn và vật liệu sẽ dần “già hóa” theo thời gian, đồng thời quá trình trùng tu đã tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo tồn di tích quốc gia.

Kiến trúc

Chùa Cầu là một cây cầu cổ nối hai phố Trần Phú và Nguyễn Thị Minh Khai, nằm ở phía tây nam khu phố cổ Hội An, TP Hội An, tỉnh Quảng Nam. Công trình bắc qua một con lạch nhỏ thông ra sông Hoài.

Chùa Cầu dài khoảng 18 m, rộng khoảng 3 m; có kiến trúc pha trộn của Nhật Bản, Trung Hoa và Việt Nam. Cấu trúc cầu theo mặt bằng gồm 3 phần chính là 2 phần đầu cầu và phần thân cầu ở giữa. Mỗi đầu cầu hai phía được xây gạch bao gồm 3 nhịp, phần cầu ở giữa có 5 nhịp đặt trên các trụ gạch cắm xuống nước. Tất cả hệ khung của công trình làm bằng gỗ, có 3 hệ mái tương ứng với 3 phần cầu.

Chùa Cầu là một trong những di tích có kiến trúc khá đặc biệt. Mái chùa lợp ngói âm dương che kín cả cây cầu. Bên trên lối vào gian thờ có tấm biển đề 3 chữ “Lai Viễn Kiều”. Dưới tấm biển có hai mắt cửa, một chi tiết kiến trúc đậm nét của Hội An.

Chùa và cầu đều bằng gỗ sơn son chạm trổ rất công phu, mặt chùa quay về phía bờ sông. Hai đầu cầu có tượng thú bằng gỗ đứng chầu, một đầu là tượng chó, một đầu là tượng khỉ, (thần khỉ và thần chó là 2 vị thần trấn giữ namazu trong truyền thuyết dân gian của người Nhật). Tương truyền đó là những con vật mà người Nhật sùng bái thờ tự từ cổ xưa. Tuy gọi là chùa nhưng bên trong không có tượng Phật. Phần gian chính giữa (gọi là chùa) thờ một tượng gỗ Bắc Đế Trấn Võ – vị thần bảo hộ xứ sở, ban niềm vui hạnh phúc cho con người, thể hiện khát vọng thiêng liêng mà con người muốn gửi gắm cùng trời đất nhằm cầu mong mọi điều tốt đẹp.

Hình Cầu Chùa có trên mặt sau tờ bạc 20.000 nghìn đồng bằng polyme của Việt Nam.

Chùa Cầu – linh hồn di sản Hội An

Trên thực tế, ngoài chức năng giao thông và tín ngưỡng, trước đây cây cầu là điểm hẹn và là nơi phân xử tranh chấp trong buôn bán ở thương cảng Hội An.

Những hệ khung gỗ biến điệu theo hình dáng cong của cầu (ảnh). Ban đầu các khung gỗ được sơn son, song qua thời gian, nay đã bạc màu.

Chùa Cầu đã trải qua nhiều lần trùng tu, vào các năm 1817, 1865, 1915, 1986, nhiều nét kiến trúc Nhật Bản ban đầu đã mai một.

Trên một số vì kèo, hoành mái có chạm nổi chữ Hán. Ngoài ra trong Chùa Cầu còn lưu giữ được nhiều tấm bia đá ghi lại lịch sử của công trình và Hội An.

Mái công trình lợp ngói âm dương, với những chi tiết trang trí tinh xảo trên bờ nóc, bờ chảy. Đặc biệt là có những đồ gốm men lam được khảm trên mái.

Hai đầu cầu có đặt tượng tượng khỉ – linh hầu (phải) và chó – thiên cẩu (trái). Đây được coi là đôi linh vật canh giữ, trấn yểm Chùa Cầu, được thờ cúng trang trọng.

Chùa Cầu thực sự là di sản kiến trúc – văn hóa có giá trị bậc nhất ở Hội An, được coi là biểu tượng, là linh hồn di sản cũng như điểm đến du lịch hấp dẫn.