Chùa Diệu Đế

Chùa Diệu Đế toạ lạc bên bờ sông Đông Ba, nay là số 100B đường Bạch Đằng, gần cầu Gia Hội. Chùa Diệu Đế cùng với chùa Thiên Mụ và chùa Thánh Duyên là ba ngôi quốc tự của nhà Nguyễn còn tồn tại đến ngày nay.

Chùa nguyên là phủ của vua Thiệu Trị, nơi nhà vua Thiệu Trị ra đời năm 1807. Năm Thiệu Trị thứ 4 (1844) nhà vua cho xây dựng chùa với quy mô đồ sộ trên nền phủ đệ cũ, và sắc phong làm Quốc tự. Các vị trụ trì tại đây do triều đình bổ nhiệm, vì vậy chùa không có hệ truyền thừa theo dòng phái như nhiều ngôi chùa khác.

Chùa có khuôn viên rộng khoảng 2.500 m2, xung quanh có tường thành bao bọc, bốn phía có trổ cửa ra vào. Cổng chùa được thiết kế tam quan theo dạng cổ lâu, nhìn ra sông Đông Ba, bên dưới có ba cửa, bên trên có tầng lầu thờ Hộ pháp.

Sau biến cố thất thủ kinh đô năm 1885, kinh thành Huế bị quân Pháp đánh chiếm và đốt phá, một số quan lại nhà Nguyễn đã tạm thời dời về chùa Diệu Đế để làm việc. Nhiều hạng mục trong chùa được trưng dụng làm công đường, kho bạc, xưởng đúc tiền, phòng quan sát thiên văn và cả nhà lao.

Năm 1887, đa số các dãy nhà của chùa bị triệt hạ. Còn lại Đại Giác điện, Chung lâu, Đạo Nguyên các, cổ lâu, trung đình và tam quan lâu còn giữ lại. Năm 1889, vua Thành Thái ban cho Hòa thượng Thanh Minh – Tâm Truyền 3000 quan tiền để trùng tu chùa Diệu Đế, tuy nhiên vẫn không thể khôi phục lại quy mô như cũ.

Năm 1904, một cơn bão lớn đã làm sụp đổ một số điện thờ. Đến năm 1910, gác Đạo Nguyên do bị hư hỏng nặng nên phải triệt hạ, chỉ còn hại cổ lâu và chung lâu.

Năm 1930, trong phong trào chấn hưng Phật giáo, chùa Diệu Đế được dùng làm trụ sở của Hội Phật học An Nam.

Đến năm 1953, Hòa thượng Diệu Hoằng đã trùng tu lại chùa dưới sự giúp sức của bà Từ Cung và các Phật tử. Chùa Diệu Đế khi ấy có quy mô được thu gọn như ngày nay.

Năm 2018, Quốc tự Diệu Đế được khởi công đại trùng tu. Toàn bộ phần chánh điện cũ có từ năm 1953 được giữ lại nguyên vẹn.

Theo giám tự chùa Diệu Đế, qua thời gian và sự tàn phá của chiến tranh, ngôi chùa bị thu hẹp, biến đổi nhiều so với diện mạo ban đầu. Hiện chỉ còn tháp bia và tháp chuông vẫn được bảo tồn gần như nguyên trạng.

Quả chuông cổ đặt trong lầu lục giác được đúc năm 1846, nặng gần 4 tấn. Chuông được trang trí họa tiết nhị thập bát tú (28 chòm sao), trên năm mặt khắc chữ Hán ghi các bài minh, phân bố đều quanh thân chuông.

Chùa Diệu Đế trải qua nhiều đợt trùng tu trong lịch sử, gần nhất vào năm 2018. Trong lần đại trùng tu này, công trình chính là Đại Giác điện được hạ giải để xây dựng theo kiến trúc nhà rường truyền thống Huế. Dự án sử dụng khoảng 500 m3 gỗ, với tổng kinh phí hơn 32 tỷ đồng, toàn bộ được huy động từ nguồn xã hội hóa.

Khu vực chính điện của chùa Diệu Đế có thiết kế ba gian hai chái, mái lợp ngói liệt, mặt tiền có năm cửa vào. Gian chính giữa thờ các tượng Phật sơn son thếp vàng, hai bên tả hữu điện thờ 18 tượng La Hán.

Hiện chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật pháp tự, pháp khí có giá trị như chuông đồng, bia đá và nhiều tượng cổ quý hiếm.

Trong ảnh là Phật tượng cổ có niên đại từ thế kỷ XIX của chùa Diệu Đế và một số tượng được thỉnh về từ chùa Giác Hoàng khi ngôi chùa này bị phá bỏ.

Nguyễn Phong, nhiếp ảnh gia địa phương, cho biết điểm đặc biệt của chùa nằm ở tòa chánh điện Đại Hùng Bảo Điện rộng khoảng 350 m2. Trong đợt trùng tu năm 2018, công trình này được “thần đèn” Nguyễn Văn Cư dịch chuyển nguyên khối ra phía sau, cách vị trí cũ khoảng 18 m.

Bên trong chánh điện nổi bật với bức bích họa Long vân khế hội (còn gọi là Cửu long ẩn vân). Tác phẩm khắc họa năm con rồng ẩn hiện giữa mây trên trần điện và bốn con rồng uốn lượn trên bốn cột trụ nội điện. Bức tranh được vẽ khi chùa được xây dựng lại sau năm 1953, theo phong cách bích họa cung đình, gợi liên tưởng đến họa tiết rồng trên trần lăng vua Khải Định.

Mỗi năm vào ngày 25 tháng Chạp, chùa tổ chức hoạt động gói bánh chưng như một nghi lễ tất niên giàu ý nghĩa.

Tăng ni, Phật tử và người dân địa phương cùng quây quần bên sân chùa, chuẩn bị lá dong, nếp, đậu xanh, để gói hàng trăm chiếc bánh. Số bánh sau khi hoàn tất được dâng cúng và chia sẻ đến các hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn, như một cách lan tỏa tinh thần từ bi và sẻ chia dịp năm mới.

Với kiến trúc cổ kính, chùa Diệu Đế là một trong những di tích nổi tiếng của xứ Huế. Không gian thanh tịnh bên dòng sông cùng các hoạt động lễ đầu năm khiến nơi đây luôn thu hút đông đảo người dân và du khách đến cầu an, vãn cảnh. Ngoài Diệu Đế, du khách khi đến Huế có thể ghé thăm chùa Thiên Mụ, chùa Từ Đàm hoặc chùa Từ Hiếu – những điểm tham quan quen thuộc của thành phố vào dịp đầu năm.