Hội Lim là một lễ hội lớn của tỉnh Bắc Ninh, được tổ chức vào ngày 13 tháng giêng (13/1) hằng năm trên địa bàn xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Hội Lim được coi là nét kết tinh độc đáo của vùng văn hoá Kinh Bắc.
Lịch sử
Kinh Bắc xưa nổi tiếng là vùng đất của những câu chuyện cổ, những sự tích văn hoá. Vì truyền thống này mà nơi đây sở hữu nhiều lễ hội dân gian. Lễ hội được nhiều người quan tâm nhất là Hội Lim tại xã Tiên Du, Bắc Ninh.
Hội Lim là một sinh hoạt văn hoá – nghệ thuật đặc sắc của nền văn hoá truyền thống lâu đời ở xứ Bắc và Bắc Ninh, dân ca quan họ trở thành tài sản văn hoá chung của dân tộc Việt, tiêu biểu cho loại hình dân ca trữ tình Bắc Bộ.
Hội Lim chính là hội chùa làng Lim và đôi bờ sông Tiêu Tương. Hội Lim trở thành hội hàng tổng (hội vùng) vào thế kỷ thứ 18. Khi quan trấn thủ xứ Thanh Hóa Nguyễn Đình Diễn là người thôn Đình Cả, Nội Duệ, xứ Kinh Bắc, có nhiều công lao với triều đình, được phong thưởng nhiều bổng lộc, đã tự hiến nhiều ruộng vườn và tiền của cho tổng Nội Duệ trùng tu đình chùa, mở mang hội hè, gìn giữ thuần phong mỹ tục. Ông còn cho xây dựng trước phần lăng mộ của mình đặt tên là lăng Hồng Vân trên núi Lim. Do có nhiều công lao với hàng tổng và việc ông đặt hậu ở chùa Hồng ân, nên khi ông mất nhân dân tổng Nội Duệ đã tôn thờ làm hậu thần, hậu Phật hàng tổng. Văn bia lăng Hồng Vân có tên Hồng Vân từ bi ký niên đại Cảnh Hưng 30 (1769) hiện giữ ở đình thôn Đình Cả đã cho biết khá rõ lai lịch, công trạng và việc thờ phụng hậu hàng tổng Nguyễn Đình Diễn mỗi năm hai dịp vào “ngày sinh” và “ngày hóa” của ông tại lăng Hồng Vân và chùa Hồng ân trên núi Lim. Song trải tháng năm lịch sử, hội Lim đã có nhiều lớp văn hóa, trong đó người ta chỉ tổ chức tế lễ hậu thần vào một dịp là ngày 13 tháng giêng trùng với hội chùa Lim. Chính vì vậy mà có hội Lim và đây là hội hàng tổng.
Phần lễ
8h ngày 13/1 Âm lịch, Hội Lim được mở đầu bằng lễ rước. Đoàn rước với đông đảo người dân tham gia . Trong những bộ lễ phục ngày xưa, sặc sỡ, sắc màu và cũng vô cùng cầu kì, đẹp mắt kéo dài tới cả gần ki-lô-mét . Trong ngày lễ, có nhiều nghi lễ và tục trò dân gian nổi tiếng, trong đó có tục hát thờ hậu. Toàn thể quan viên, hương lão, nam đinh của các làng xã thuộc tổng Nội Duệ phải tề tựu đầy đủ tại lăng Hồng Vân để tế lễ hậu thần. Trong khi tế có nghi thức hát quan họ thờ thần.
Để hát thờ, các liền anh, liền chị hát quan họ nam và nữ của tổng Nội Duệ đứng thành hàng trước cửa lăng hát vọng vào. Trong khi hát, họ hát những giọng lề lối để ca ngợi công lao của thần.
Hội Lim đi vào lịch sử và tồn tại và phát triển cho đến ngày nay được hàng tổng chuẩn bị tập duyệt rất chu đáo từ ngày 9 và 10, rồi được diễn ra từ ngày 11 đến hết ngày 14 tháng giêng. Chính hội là ngày 13, với các nghi thức rước, tế lễ các thành hoàng các làng, các danh thần liệt nữ của quê hương tại đền Cổ Lũng, lăng Hồng Vân, lăng quận công Đỗ Nguyên Thụy. Trong các nhà thờ họ Nguyễn, họ Đỗ ở làng Đình Cả, dâng hương cúng Phật, cúng bà mụ Ả ở chùa Hồng Ân.
Phần hội
Có nhiều trò chơi dân gian như đấu võ, đấu vật, đấu cờ, đu tiên, thi dệt cửi, nấu cơm. Đặc sắc hơn cả là phần hát hội – là phần căn bản và đặc trưng nhất của hội Lim. Từ hát mời trầu, hát gọi đò đến con sáo sang sông, con nhện giăng mùng.
Hội thi hát diễn ra khoảng gần trưa, được tổ chức theo hình thức du thuyền hát quan họ.
Tại một hồ nước nhỏ sát bên cánh đồng làng Lim, chiếc thuyền hình rồng được sơn son thiếp vàng rời bến trong những câu hát đậm đà nghĩa tình. Một bên thuyền là các liền chị, đối diện là những em nhỏ súng sính trong những tà áo tứ thân. Các liền anh thì đứng hoặc ngồi sát hai phía đầu và cuối thuyền. Tối ngày 12 sẽ là đêm hội hát thi quan họ giữa các làng quan họ. Mỗi làng quan họ được dựng một trại tại phần sân rộng của đồi Lim. Đây là phần hội hay nhất của cả lễ hội Hội Lim.
Về với Hội Lim là về với một trời âm thanh, thơ và nhạc náo nức không gian đến xao xuyến lòng người. Những áo mớ ba mớ bảy, nón ba tầm, quai thao, dải yếm lụa sồi, những ô lục soạn, khăn đóng, áo cặp the hoa gấm… như ẩn chứa cả sức sống mùa xuân của con người và tạo vật. Cách chơi hội của người quan họ vùng Lim cũng là cách chơi độc đáo, mỗi cử chỉ giao tiếp đã mang trong nó một sắc thái văn hoá cao.
Lễ hội diễn ra khắp các làng xã trong tổng Nội Duệ, trung tâm là núi Hồng Vân, với nghi thức tế lễ rước xách uy nghiêm, hoành tráng và nhiều trò vui, có sự tham gia của hàng ngàn người dân trong cổ phục uy nghiêm và trang trọng, đặc sắc mà hấp dẫn nhất là đánh cờ người, tổ tôm điếm, thi dệt vải, thi làm cỗ và đón bạn, ca hát Quan họ,và một số trò vui khác…
Cẩm nang du lịch Hội Lim
Hội Lim bắt nguồn từ các lễ hội ca hát, hội chùa cổ thời xa xưa. Những lễ hội này liên quan đến tiếng hát của Trương Chi trong chuyện cổ tích Trương Chi – Mỵ Nương vẫn được truyền miệng đến ngày nay.
Xuyên suốt trong không gian sinh hoạt văn hóa sẽ có những hoạt động trò chơi dân gian và giao lưu văn hóa nghệ thuật. Trong đó đặc sản của Hội Lim là tục hát Quan họ mang đậm bản sắc văn hóa. Đối với người dân miền Bắc, Hội Lim còn mang ý nghĩa văn hóa tâm linh, đồng thời thể hiện lòng biết ơn thế hệ đi trước. Lễ hội giúp bảo tồn, truyền bá những giá trị văn hóa đặc sắc của quan họ Bắc Ninh.
Hội diễn ra ngày 12 và 13 tháng Giêng hằng năm còn để thờ cha đẻ sáng lập ra tục hát quan họ tại Bắc Ninh là Hiếu Trung Hầu.
Lễ hội 2026
Hội Lim 2026 sẽ được tổ chức trong hai ngày 28/2 và 1/3 (tức 12 và 13 tháng giêng, năm Bính Ngọ) tại 7 thôn thuộc xã Tiên Du. Trung tâm của lễ hội là khu vực núi Hồng Vân (núi Lim) và hồ điều hòa Vân Tương.
Lịch trình chi tiết
Ngày 28/2 (tức ngày 12 tháng giêng)
Phần lễ
– Từ 7h30: Lễ dâng hương Khai hội tại chùa Hồng Ân, lễ tại lăng Tướng công Nguyễn Đình Diễn.
– Từ 8h30: Lễ đón Bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia đối với Lễ hội Lim tại sân khấu trung tâm núi Hồng Vân
– Lễ rước sắc, tế lễ, dâng hương theo nghi thức truyền thống tại các đình, đền chùa… ở các làng có lễ hội Lim trên địa bàn xã.
Phần hội
Tại trung tâm đồi Lim
– Hát đối đáp, giao lưu quan họ tại các lán trại quan họ (8 lán) và trên sân khấu trung tâm của lễ hội.
– Các trò chơi dân gian: tổ tôm điếm, thư pháp, hội thơ…
– Từ 19h30: chương trình văn nghệ biểu diễn tại sân khấu trung tâm của Lễ hội.
Tại khu vực Hồ điều hòa Vân Tương
– Hát đối đáp, giao lưu quan họ tại các lán trại quan họ thực hành (4 lán).
– Hát quan họ dưới thuyền tại hồ Điều hòa Vân Tương (từ 14h đến 16h).
– Giải vô địch vật tự do, vật dân tộc cấp tỉnh.
– Các trò chơi dân gian: đu tiên, bịt mắt bắt dê, đập niêu…
– Các hoạt động văn hóa ẩm thực, vui chơi giải trí…
– Bắn pháo hoa chào mừng Xuân Bính Ngọ và đón mừng di sản Lễ hội Lim vào 21h.
Các khu vực khác
– Khu trưng bày cây cảnh của Hội sinh vật cảnh tại đường trước Trung tâm Chính trị Tiên Du.
– Thi cờ người, bóng chuyền hơi tại đình Lũng Giang.
– Các canh hát quan họ truyền thống tại nhà chứa Quan họ thôn Lũng Giang, nhà chứa Quan họ tại khu Đình Lũng Giang.
– Hát quan họ tại cửa đình, cửa chùa, hát quan họ dưới thuyền ở các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả, Lộ Bao, Duệ Khánh…
– Tổ chức hát quan họ tại các gia đình nghệ nhân ở các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả, Lộ Bao…
Ngày 1/3 (tức ngày 13 tháng giêng)
Phần lễ
– Từ7h30: Lễ rước từ đình làng Đình Cả lên đồi Lim làm lễ tế, dâng hương tại Lăng Tướng công Nguyễn Đình Diễn.
– Lễ rước sắc, tế lễ, dâng hương theo nghi thức truyền thống tại các đình, đền chùa… ở các làng có lễ hội Lim trên địa bàn xã.
– Lễ rước từ trung tâm thôn Lũng Giang ra Đình làng Lũng Giang.
Phần hội
Tại trung tâm quảng trường đồi Lim
– Chương trình văn nghệ biểu diễn tại sân khấu chính của lễ hội.
– Tổ chức hát đối đáp, giao lưu quan họ tại các lán trại quan họ (6 lán) và trên sân khấu của lễ hội.
– Các trò chơi dân gian: Tổ tôm điếm, Thư pháp, hội thơ.
Tại khu vực hồ điều hòa Vân Tương
– Hát đối đáp, giao lưu quan họ tại các lán trại quan họ thực hành (4 lán).
– Hát quan họ dưới thuyền tại hồ điều hòa Vân Tương (sáng từ 9h đến 11h, chiều từ 14h đến 16h).
– Giải vô địch vật tự do, vật dân tộc cấp tỉnh.
– Các trò chơi dân gian: Đu tiên, bịt mắt bắt dê, đập niêu…
– Các hoạt động văn hóa ẩm thực, vui chơi giải trí…
Các khu vực khác
– Trưng bày cây cảnh của Hội sinh vật cảnh tại đường trước Trung tâm Chính trị Tiên Du.
– Thi cờ người, bóng chuyền hơi tại đình Lũng Giang.
– Tổ chức các canh hát quan họ truyền thống tại nhà chứa Quan họ thôn Lũng Giang, nhà chứa Quan họ tại khu Đình Lũng Giang.
– Hát quan họ tại cửa đình, cửa chùa, hát quan họ dưới thuyền ở các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả, Lộ Bao, Duệ Khánh…
– Hát quan họ tại các gia đình nghệ nhân ở các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả, Lộ Bao…
Dự kiến có 5 nhà nghệ nhân quan họ sẽ tổ chức hát canh từ 19h ngày 12 tháng giêng để phục vụ khách chơi hội. Ngoài ra, vẫn có nhiều hoạt động dân gian đặc sắc khác như: đu tiên, cờ người, tổ tôm, đấu vật, bịt mắt bắt dê, đập niêu, trình diễn thư pháp, hội thơ và không gian ẩm thực truyền thống.
Di chuyển
Hội Lim nằm ở xã Tiên Du, cách trung tâm Thủ đô Hà Nội 55 km.
Du khách di chuyển bằng phương tiện cá nhân từ trung tâm Hà Nội đi qua cầu Chương Dương/Long Biên/Vĩnh Tuy – cầu Đuống – cao tốc Bắc Nam (CT01) đến Từ Sơn rồi đi thẳng hơn 1 km. Tuyến đường khác là Quốc lộ 1A, gần đến Bắc Ninh rẽ vào Đình Bảng.
Xe khách: Hà Nội – Bắc Ninh dừng ở thị trấn Lim. Giá xe khách trung bình từ 70.000 đồng đến 100.000 đồng một lượt một người. Xe dừng ở ngã ba Tiên Du hoặc Phú Thịnh, đi tiếp bằng taxi hoặc xe ôm.
Xe buýt: tuyến 54 từ Long Biên đến gần Hội Lim. Du khách thông báo trước với tài xế để có điểm dừng phù hợp.
Tại Hội Lim 2026, Ban tổ chức bố trí các điểm gửi xe máy và ôtô quanh các tuyến đường vào Hội. Phí gửi xe được quy định rõ 6.000 đồng đối với xe gắn máy, ôtô dao động từ 24.000 đồng đến 60.000 đồng tùy loại. Có camera theo dõi và phạt nguội những hành vi chặt chém và gây rối.
Hoạt động
Hội Lim diễn ra với nhiều hoạt động phần lễ và hội được tổ chức quy mô.
Lễ dâng hương
Một trong những nghi thức quan trọng nhất của Hội Lim là lễ dâng hương, được thực hiện ở chùa Lim vào sáng ngày 12 tháng giêng. Nghi lễ này để cầu bình an, phúc lộc và mùa màng bội thu cho bà con vùng Kinh Bắc. Người địa phương đổ về đây dâng hương, dâng lễ, gửi gắm những mong muốn cho năm mới thật may mắn, sức khỏe dồi dào, công danh sự nghiệp đều thành công.
Lễ rước sắc
Lễ rước sắc sẽ được thực hiện vào 7h30 sáng ngày 13 tháng giêng. Đây là phần lễ thu hút nhiều người tham gia nhất. Những năm gần đây có hàng nghìn khách thập phương đổ về, hàng người kéo dài cả kilomet. Đứng đầu đoàn rước là các bô lão trong cổ phục uy nghiêm và trang trọng, phía sau là kiệu hoa, các nhóm Quan họ, đại diện làng xã, ủy ban, người dân địa phương… Đoàn rước sẽ đi từ đình làng Đình Cả sau đó đến đình làng Lộ Bao.
Lễ tế
Nghi thức cuối cùng để kết thúc phần lễ của Hội Lim là lễ tế. Phần này được tổ chức vào chiều ngày 13 tháng giêng để người dân tạ lễ, nhận lộc. Ngoài ra, trong lễ tế còn có nghi thức hát thờ thần do ban Quan họ nam nữ của tổng Nội Duệ đảm nhận thực hiện. Đội hát xếp thành một hàng phía trước cửa lăng và hát vọng vào bên trong.
Các hoạt động phần hội
Sau khi hoàn thành các phần lễ, phần hội sẽ được tổ chức với nhiều hoạt động náo nhiệt, trong đó có các trò chơi dân gian như đấu vật, đấu võ, đập niêu, cờ người, tổ tôm điếm, đu tiên, thi dệt vải. Ngoài ra, du khách còn có thể tham gia chơi ném bóng, phi tiêu để nhận quà.
Phần được mong chờ nhất ở Hội Lim Bắc Ninh là hát hội. Đây là dịp để các nam thanh nữ tú giao lưu, tìm hiểu và thể hiện tình cảm qua những lời ca Quan họ ngọt ngào. Hát hội diễn ra trên sông Tiêu Tương, khung cảnh lãng mạn và thơ mộng. Hình ảnh những liền anh, liền chị nhẹ nhàng trong tà áo tứ thân, nón quai thao, áo the, khăn đóng đã tạo nên hình ảnh tiêu biểu của lễ hội.
Các điểm đến khác ở Bắc Ninh
Kết hợp với Hội Lim, du khách còn có thể đến thăm nhiều di tích lịch sử, đền chùa và cảnh đẹp của Bắc Ninh như chùa Bút Tháp – chùa Dâu – làng tranh Đông Hồ – đền Đô – Bảo tàng Bắc Ninh – chùa Phật Tích – lăng Kinh Dương Vương – làng gốm Phù Lãng – đền Nguyễn Cao – chùa Diên Quang, cây cô đơn đê Hữu Chấp… Du khách cũng có thể trải nghiệm điểm đến và ẩm thực theo MV nổi tiếng Bắc Bling gây sốt năm 2025.
Đặc sản
Đến Hội Lim, du khách còn có dịp thưởng thức ẩm thực và mua sắm nhiều đặc sản Bắc Ninh nổi tiếng.
Bánh phu thê Đình Bảng
Bánh phu thê được làm từ các nguyên liệu gồm tinh bột nếp cái hoa vàng, sợi đu đủ, đậu xanh, cơm dừa, hạt sen, đường kính trắng và màu vàng tự nhiên từ quả dành dành. Trước đây mọi công đoạn sản xuất đều được làm thủ công, nhưng nay khâu trộn bột đã dùng máy để đảm bảo chất lượng. Bánh sau khi gói được đem hấp và buộc theo cặp.
Bánh tẻ làng Chờ
Bánh được gói bằng lá dong lớn, to bằng khoảng 2 ngón tay, vỏ mỏng, nhân thơm. Điểm đặc trưng của bánh là dẻo thơm. Sau khi bóc lớp lá, du khách sẽ ngửi thấy ngay mùi thơm thanh của lá dong hòa quyện với mùi bột gạo chín, vị thơm của tiêu và đậm đà của thịt. Bánh tẻ làng Chờ ngon nhất khi ăn nóng.
Phở gan cháy
Món ăn vẫn dùng bánh phở truyền thống, nhưng thành phần chính là gan lợn được được làm cháy, ăn cùng thịt lợn nạc hoặc tim cật xào cùng các loại rau. Nước dùng ninh từ xương. Món ăn khá quen thuộc với người dân Bắc Ninh, thường được dùng vào buổi sáng hoặc trưa.
Nem Bùi
Khu phố Bùi Xá nổi tiếng với Nem Bùi. Món ăn được chế biến từ thịt lợn tươi, chia riêng phần nạc và mỡ, thái mỏng sau đó đem hấp, nêm gia vị và trộn thính. Nem được nén chặt thành từng quả nhỏ, bọc cùng lá sung và gói bằng lá chuối bên ngoài, ép chân không. Du khách có thể mua nem, xem người dân làm nem. Hiện trong làng chỉ có vài hộ treo biển nhưng hầu như gia đình nào cũng làm nem, cho các bữa tiệc hay theo đơn đặt hàng.
Bánh khúc làng Diềm
Vỏ bánh được chế biến từ rau khúc và bột gạo tẻ, hấp chín. Nhân bánh có hai loại hành và đỗ. Bánh nhân đỗ (hơi giống bánh chưng) có vị bùi, ngậy của thịt mỡ và thơm của hạt tiêu. Bánh nhân hành có thêm mộc nhĩ, hành khô, hạt tiêu, thịt ba chỉ băm nhỏ. Ngoài ra, còn có nhân chay. Bánh có hai hình, tròn như bánh rán hoặc hình tai voi. Vỏ bánh mỏng nhưng không lộ nhân.
Lưu ý
Những ngày chính hội thường rất đông, du khách dễ thấy cảnh chen lấn. Cần chú ý việc di chuyển, bảo vệ tài sản cá nhân.
Khách trao tiền thưởng tặng các liền anh, liền chị được Ban tổ chức yêu cầu thực hiện tế nhị, không để tình trạng ngả nón nhận tiền trong các canh hát.
Du khách thắp hương, đốt vàng mã đúng nơi quy định, không chen lấn, xô đẩy gây mất trật tự an ninh, giữ gìn vệ sinh môi trường.
Bạn phải đăng nhập để bình luận.